Avrupalıların yulaf lapası ve kemikli et yedikleri dönemde, Çin’de yerleşik bir yemek pişirme sanatı vardı ve Çin’in kültür misafirinin önemi bir parçasını oluşturuyordu. Çin mutfağı ince ayrıntılar bakımından Fransız mutfağıyla yarışır, hatta kaç bin yıllık gurme kültürüyle ondan bir adım öndedir. Bugüne dek başka hiçbir toplum bu kadar farklı yemek türünü böyle özel bir biçimde sunmamıştır. Günümüzde hemen her ülkede Çin restoranları vardır. Ancak kullanması gereken malzemelerin zor sağlanması ve şeflerin söz konusu ülkelerin mutfaklarından etkilenmeleri nedeniyle bu restoranlarda otantik tatlar bulmak zordur. Bu yüzden gerçek Çin mutfağıyla tanışmak, Çin seyahatlerinin en az Çin Seddi’ni görmek ya da Pekin operası izlemek kadar önemli ve unutulmaz bir bölümünü oluşturur.

 

Tarihte yaşadıkları kıtlık dönemleri Çinlilerin yemeyi hakkında bile geçirmeyeceği şeyleri (örneğin, yılan ve kertenkele) yemeye zorlamıştır. İnek ve koyun gibi otlakla beslenen hayvanlar burada her yerde yetiştirilebilen kümes hayvanları ya da domuz kadar yaygın değildir. Bu nedenle, yemeklerde en çok domuz eti tercih edilir. Her tür tatlı ve tuzlu su balığı da bol bulunur ve çok iyi pişirilir. Çin mutfağında önemli bir yeri olan sebzeler nadiren çiğ olarak tüketilir.  Bunun geleneğin en büyü sebebi hijyendir, çünkü ülkede gübre olarak insan atığı kullanılırdı. Çin’de özellikle de daha sıcak olan güney kesimde yetiştirilen sebze çeşidi bir hayli fazladır. Bunlar arasında çeşitli yeşillikler, bambu kamışları, su kestaneleri, gölevez ve lotus kökleri gibi egzotik tatlarda vardır. En yaygın pişirme yöntemi ‘‘wok tavası’’ kullanılarak yapılan harlı ateşle kızartmadır. Bu şekilde çok az yağ tüketildiği için yiyecekler vitamini kaybetmeden pişer ve diri kalır. Yağda kızartma Buharda pişirme ve güveçte ya da tencerede pişirme yöntemleri de kullanılır. Etlerin fırında ya da ızgarada pişirilmesiyle ancak restoran mutfaklarında görülebilecek bir şeydir. Tek bir malzemeyle yapılan Çin yemeği yok denecek kadar azdır. İyi bir Çin yemeği içerdiği malzemelerin ve baharatların dengeli ve uyumlu bir karışımı olarak görülür. Soya sosu, zencefil, sarımsak, sirke, susam yağı soya ezmesi ve taze soğan sıkça kullanılan çeşnilerdir. Çinliler karşıtları karıştırmayı da severler; yemeklerinde acı ve tatlıyı, gevrek ile yumuşağı yada ananasın sarısı ile biberin kırmızısını bir araya getirirler. Çin’de toplu yemeklerde bireysel zevkler genellikle topluluğun tercihinin yanında ikinci plana itilir. Yemekler ortak tabaklardan hep beraber yenildiğinden, restorana gittiğinizde yanınızda ne kadar çok kişi varsa masanızda o kadar çok çeşit olur. Yemek çubukları tüm tabaklara ulaşmanızı kolaylaştırır. Bazı restoranlar da ise dönerek yemekleri masada yer değiştirmesini sağlayan bir düzenekte donatılmış büyük yuvarlak masalar bulunur.

 

Turist grupları Çinliler için önemli olan geleneksel akşam yemeklerine davet edildiğinde, protokolü ve yemekleri bilmemek epey zorlar. Çinliler genelde turistlerin gaflarına karşı hoşgörülü olsalar da, böyle bir davet sırasında pot kırmanızı engelleyecek bazı ipuçlarından yararlanabilirsiniz. Her şeyden önce geç kalmayın. Ev sahibiniz sizi buyur etmeden önce masadaki yiyecek ya da içeceklere asla dokunmayın. Önümüzdeki en küçük bardakta bulunan alkollü içkiyi (genellikle mao tai) sadece ama sadece kadeh kaldırıldığında için. Size sunulan her şeyden az da olsa tadın, ama karnınızı doyurmayın; çünkü yemek çeşitleri on üçe çıkabilir. Hazırlanan yemekler bir bir getirilip masanın ortasına bırakılır. Varsa servis kaşığını, yoksa yemek çubuklarınızı kullanarak servisinizi kendiniz yapın. Bunu yaparken tabakta kalan son parçayı almamaya özen gösterin; bu, sunulan yiyeceklerin yeterli olmadığı anlamına gelir. Geleneksel akşam yemeklerinde pirinç kâsesi yoktur. Sakın pirinç istemeyin, çünkü bu resmi bir akşam yemeğinde sandviç istemek gibi olur.

 

Yemeklerin farklı bölgelerde değişik malzemeler kullanılarak yapılıyor olması, Çin’de iklim gibi tatların da bölgeden bölgeye değişmesine, farklı yerel mutfakların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Batı’daki restoranların çoğu Kanton mutfağının özelliklerini yansıtır. Bunun nedeni, yurt dışına göç edip restoran açanların genellikle güneydeki Guandgdong eyaletinden (eski Kanton) olmalarıdır. Kantonlu aşçılar, yaratıcılıkları ve yeniliğe açık olmalarıyla tanınırlar. Yemeklerinde karides, denizkulağı, kalamar, yengeç gibi su ürünlerinin yanı sıra, bol meyve ve çok çeşitli sebzeler kullanırlar. Kanton yemeklerinin doğal tadı, renklerinin ve vitaminlerin korunmasını sağlayan buharda pişirme ve work adlı tavada yağsız kızartma yöntemlerinden gelir. Karides ya da etle doldurulmuş, buharda pişmiş Çin mantısı, yağda kızartılmış Çin börekleri ve elbette tatlılı-ekşili domuz eti ya da karides mutlaka denenmesi gereken lezzetlerdir. Bunlar genellikle buharda pişmiş ya da tercihe göre kızarmış pirinçle birlikte servis edilir. Çin’in kuzeyinde ise pirincin yerini buğday alır; Çin eriştesi, buharda pişmiş beyaz ekmek ve Çin mantısı pirinç değil buğday unundan yapılır. Bu mutfağın kaynağı Shandong eyaletidir; fakat yemeklerde Moğol ve Hebei etkisi de görülür. Pekin’de efsanevi Pekin ördeğinin yanı sıra Mandarin balığının ve ‘’bin katlı kek’’ in de tadına bakın. Restoranlarda her gün binlercesi kızartılan Pekin ördeğinin yanı sıra Mandarin balığının ve ‘’ bin katlı kek’’in de tadına bakın. Restoranlarda her gün binlercesi kızartılan Pekin ördeklerinden koparılan küçük deri ve et parçaları, yeşil soğan ve tatlı fasulye sosuyla birlikte incecik bir hamura sarılıp dürüm yapılarak yenir. Şanghay mutfağı ise hazırlanması çok daha zahmetli olan ve zaman alan yemeklerden oluşur. Yemeklerde tatlı ya da tuzlunun yanı sıra, ağzınıza sürpriz sarımsak ve sirke tatları da gelir. Etler genellikle önce salamuraya yatırılır, ardından ağır ateşte soya sosu, şarap ve şekerle pişirilir. Ancak Şanghay mutfağı en çok su ürünleriyle tanınır: buharda pişmiş tatlı su yengeci, kızarmış, ballı yılan balığı, güveçte sarıbalık (bir çeşit alabalık) ve karides sote. Hangzhou civarında, karideslerin bölgede yetişen çaydan yapılan bir sosta sunulduğu değişik yemeği tadabilirsiniz. Sichuan mutfağıysa acılı tarifleriyle tanınır. Ancak ilk şoku atlatınca bu yemeklerin acıdan başka tatlar da (mayhoş, ekşi, tatlı ve meyve tatları) içerdiğini fark edersiniz. Birçok turistin tatsız tuzsuz bulduğu soya peyniri bile Chengdu ve Chongqing’deki aşçıların elinde gerçek karakterini bulur. Sichuan menüsünde taze soğan ve soya fasulyesi ile sunular ince dilimlenmiş sote domuz eti gibi acılı olmayan yemeklerde vardır. Komşu Hunan eyaletinde de Sichuan mutfağına benzer acı biberli tarifler çoktur. Ancak burada yemeklerle Sichuan’dakilere göre daha az baharat ve yağ koyulur. Gurmeler Hunan’ın domuz ya da tavuktan yapılar biberli füme etine bayılırlar.  Çin’de gittiğiniz her yerde o yöreye özgü lezzetleri mutlaka tadın. Xinjiang’ın kuzu çevirmesi ve pilavı, İç Moğolistan’ın koyun eti, Yunnan’ın ince dilimler halinde serbis edilen füme jambonu, Yangzte Nehri kıyılarında yiyebileceğiniz tatlılı-ekşili balık. Ülkenin kuzeydoğusundaki Jilin eyaletinde ginsengli tavuk güveci, komşu Heilongjiang eyaletinde geyik burnu güveci ve çamfıstıklı ayı pençesi, Guilin’de buharda pişmiş bambu sıçanı, misk kedisi ve özellikle kışları vücudu takviye ettiği söylenen yılan suyu çorbası gibi ilginç yemeklerle karşılaşırsınız. Ayrıca unutmayın ki, mönülerde göreceğiniz ‘’keçi eti’’ ibaresi, Çin restoranlarının mönüsünde uzun zamandır yer alan köpek etini ifade eder.

 Hemen her otelde turistlere sorgusuz sualsiz yumurtai kızarmış ekmek, tereyağı, reçel ve bir çeşit kahveden oluşan Batı tarzı kahvaltı serbis edilir. Genellikle pirinç lapası, çeşitli örekler ve bazen de Çin eriştesi ve soğuk mezelerin dahil olduğu gerçek bir Çin kahvaltısı etmek istiyorsanız, bunu otel görevlisine söylemeniz gerekir. Şehirlerdeki turistlik olmayan yerel restoranlarda, bazen de otellerde, Çinlilerin yemekten önce yemek çubuklarını ve kaselerini kağıt peçeteyle sildiklerini görebilirsiniz. Bundan restoran sahipleri de dahil hiç kimse rahatsız olmaz. Yine ülkenin birçok yerinde pirinç kasesini doğrudan ağza götürmek ve içindeki pirinci yemek çubuklarıyla ağza itmek kabalık olarak görülmez, hatta epey yaygındır.

 

Çin’de binlerce yıldır şarap üretilmektedir. Her bölgenin o yörede yetişen meyvelerden, çiçeklerden ya da otlardan yararlanılarak yapılan kendine has şarapları ve (genellikle daha tatlı olan) likörleri vardır. Şarap uzmanları özellikle Şanghay’ın kırmızı ve beyaz şarapları ile Yantai’nin beyaz sek şarabının üzerinde durur. Birçok çeşidi olan pirinç şaraplarının en muteberi ise Zhejiang eyaletindeki Shaoxing’de yapılandır. Xi’an’da da insanın nefesini kesen, tarihi Tang hanedanı dönemine de uzanan renksiz bir içki olan Xifeng şarabı üretilir. Şaraplar gibi diğer alkollü içecekler de bölgeden bölgeye farklılık gösterir. İçkilere bambu yaprakları kasımpatı ve karanfil gibi ilginç esanslar katılır. Bu içkilerin en ünlüsü genelde yemekler kadeh kaldırmak için sunulan yumuşak, güzel kokulu ve etkili mao tai’dir. Bira severler tercihlerini genelde Laoshan dağının kaynak sularıyla üretilen Alman tarzı Tsingtao’dan yana kullanırlar. Başka bölgelerde üretilen farklı bira markaları da vardır, ancak hiçbiri bu bol köpüklü biranın kazandığı uluslararası üne kavuşamamıştır. Bunun dışında Çin’de maden suları, meyve ve diğer meyveli alkolsüz içecekler de boldur. Çay ise çoğunlukla geleneksel restoranlarda akşam yemeği için gelenlere bekleme odasında sunulur. Günümüzde sayıları gün geçtikçe azalan çayevleri, iskambil ya da domino oynayan müşterileri eğlendiren müzisyenleri ve masalcılarıyla, yöresel ayrıntılar barındıran özel mekanlardır. Çinliler çaylarını şeker ya da süt katmadan içerler. Siyah çay, kokulu yeşil çay, ya semin ya da manolya esanslı çaylar ve siyah ile yeşil çay arası ‘‘wulong çayı’’ en çok tercih edilen çeşitlerdir.

Çin’de bahşiş uygulamasına, hükümetinde uzun süreli çabaları sayesinde çoğu yerde son verilmiştir. Bu yüzden genellikle bahşiş bırakmanız gerekmez. Lüks restoranlarda servis ücreti hesabı dahil edilmektedir. Örneğin bir rehber size çok yardımcı olduysa ona bahşiş yerine küçük bir hediye verebilirsiniz( Bu özellikle kendi ülkenizden getirdiğiniz bir eşya olabilir).Ancak karşı taraf hediyeye almak istemezse ısrarcı olmayın.